محمد بن عبد الله بن عبيد الله بن محمود

28

تحفه خانى ( فارسى )

قوت منبث از قلب است و روح و جسم لطيف بخار كه متكون از لطايف اخلاط است حمل اين قوت كرده بساير اعضا مىرساند و اين جسم لطيف در قلب اول قابلست مر قوى نفسانى را عند الاطبا و طريق وصول او باعضا شريانست و هرگاه كه آلتى از آلات وصول اين روح منعدم شود يا طريق وصول روح باعضا مسدود گردد بدن ميت است يا مثل او زيرا كه موجب عفونت و فساد بدن مىشود و اين قوت حيوانى تحريك قلب و شرائين مىكند بسطا و قبضا و اعراض نفسانى منسوب به اوست مثل غضب و فرح و غم و آنچه مشابه انتهاست و اما قوى طبيعه دو قسم است قسمى متصرف است در غذا از براى بقاى شخص و قسم ديگر متصرفست بعد ازين تصرف از براى بقاى نوع و از قوى طبيعه بعضى رتبه خادم دارند و بعضى رتبهء مخدوم و آنچه رتبه مخدوم دارد چهار است غازيه و ناميه و مولده و مصوره اما غازيه قوتيست كه احاله غذا مىكند به اين طريق كه مشابه مغتذى مىگرداند و تمامى فعل او به تحصيل جوهر غذاست و تشبيه و الصاق او به بدن و اعضا و قوت اماميه قوتيست كه موجب زيادتى در اقطار بدنست مثل طول و عرض و عمق بر نسبت مخصوصه يعنى طبيعه تا اورام ازين خارج شود تا به اين طريق ازدياد بكمال مقدارى رسد و بعد از بلوغ بكمال فعل ازو باطل مىشود و مولده قوتيست كه محصل منيست كه مستعد قبول صورت انسانيت و مصوره قوتيست كه صادر مىشود ازو افعال كه متعلقست بنهايات مقادير مثل اشكال و خادم اين چهار قوت چهار قوت ديگرست كه جاذبه و ماسكه و هاضمه و دافعه باشد و خلقت جاذبه از براى جذب نافع است و ماسكه از براى آنكه او را نگاه دارد تا مدت تمامى فعل هاضمه كه او را از براى احاله غذاست